ผู้ทำบัญชีติดต่อไม่ได้ ขอเอกสารคืนไม่ได้ จะเลิกกิจการต้องทำอย่างไร?
สรุปสั้น 5 ข้อ
– เจ้าของกิจการยังมีหน้าที่รับผิดชอบบัญชีตาม พ.ร.บ.การบัญชี แม้จ้างผู้ทำบัญชีแล้วก็ตาม
– ขั้นตอนแรกคือแจ้งความเป็นหลักฐานทางกฎหมาย จากนั้นรวบรวมเอกสารทดแทนจากหน่วยงานต่างๆ
– สามารถจ้างผู้ทำบัญชีใหม่มาฟื้นฟูงบการเงินจากหลักฐานที่รวบรวมได้
– ผู้ทำบัญชีที่ถือเอกสารไว้โดยไม่คืนมีความผิดทางแพ่งและอาจมีความผิดทางอาญา
ความรับผิดชอบของเจ้าของกิจการ ไม่ใช่แค่ผู้ทำบัญชี
ข้อเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ ‘จ้างสำนักงานบัญชีแล้ว หน้าที่บัญชีเป็นของเขา’ ความจริงตาม พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ.2543 มาตรา 7 กำหนดว่า ‘ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี’ คือเจ้าของกิจการ/กรรมการ ไม่ใช่ผู้ทำบัญชีที่จ้างมา ผู้ทำบัญชีเป็นเพียงผู้รับจ้างช่วยจัดทำ แต่ความรับผิดชอบยังอยู่ที่เจ้าของ
ดังนั้นเมื่อผู้ทำบัญชีหายตัวหรือติดต่อไม่ได้ เจ้าของกิจการต้องแก้ปัญหาด้วยตัวเอง ไม่สามารถอ้างว่า ‘ผู้ทำบัญชีหาย’ เพื่อหลีกเลี่ยงหน้าที่ได้
ขั้นตอนที่ต้องดำเนินการทันที
ขั้นตอนที่ 1 — แจ้งความ: ไปแจ้งความที่สถานีตำรวจในข้อหายักยอกทรัพย์หรือฉ้อโกง กรณีผู้ทำบัญชีถือเอกสารของบริษัทไว้โดยไม่คืน ใบแจ้งความเป็นเอกสารสำคัญที่แสดงให้เจ้าหน้าที่เห็นว่าเจ้าของกิจการได้พยายามเรียกเอกสารคืนแล้ว
ขั้นตอนที่ 2 — ส่งหนังสือลงทะเบียนตอบรับ: ส่งหนังสือเป็นลายลักษณ์อักษรถึงผู้ทำบัญชีขอเอกสารคืน โดยส่งแบบลงทะเบียนตอบรับเพื่อเป็นหลักฐานการแจ้ง
ขั้นตอนที่ 3 — รวบรวมเอกสารทดแทน: ดำเนินการขอสำเนาเอกสารจากหน่วยงานต่างๆ ดังที่อธิบายในตาราง
แหล่งเอกสารทดแทนที่สำคัญ
| หน่วยงาน | เอกสารที่ขอได้ | วิธีขอ |
| ธนาคาร | Bank Statement ย้อนหลัง 5–10 ปี | ยื่นคำร้องที่สาขา มีค่าธรรมเนียม |
| กรมสรรพากร | สำเนาแบบภาษีที่ยื่นไว้, ข้อมูล VAT | ยื่นคำขอที่สรรพากรพื้นที่ |
| กรมพัฒนาธุรกิจการค้า | สำเนางบการเงินที่ยื่นไว้ | ขอออนไลน์ที่ dbdregistry.dbd.go.th |
| กรมศุลกากร | ข้อมูลการนำเข้า/ส่งออก | ยื่นคำร้องที่กรมศุลกากร |
| คู่ค้า/ลูกค้า | สำเนาใบแจ้งหนี้ ใบส่งของ | ติดต่อโดยตรง |
สิทธิ์ทางกฎหมายในการเรียกเอกสารคืนจากผู้ทำบัญชี
เอกสารทางบัญชีของบริษัทถือเป็นทรัพย์สินของบริษัท ผู้ทำบัญชีมีหน้าที่คืนเมื่อถูกร้องขอ การถือเอกสารไว้โดยไม่คืน อาจเข้าข่ายการยักยอกทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352 หรือฉ้อโกงตามมาตรา 341 เจ้าของกิจการสามารถฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งได้ด้วย
นอกจากนี้ หากผู้ทำบัญชีเป็นผู้ทำบัญชีที่ขึ้นทะเบียนกับกรมพัฒนาธุรกิจการค้า สามารถร้องเรียนต่อ DBD เพื่อพิจารณาถอนใบทะเบียนได้อีกทางหนึ่ง
⚠ ⚠️ ข้อควรระวัง
ห้ามปล่อยทิ้งไว้: ทุกเดือนที่ผ่านไปโดยไม่ยื่นแบบภาษี ดอกเบี้ยและเบี้ยปรับสะสมมากขึ้น
การแจ้งความไม่ได้ทำให้ภาระภาษีของบริษัทหมดไป ต้องจัดการกับสรรพากรแยกต่างหาก
ต้องจ้างผู้ทำบัญชีใหม่โดยทำสัญญาชัดเจน ระบุความเป็นเจ้าของเอกสาร และสิทธิ์เรียกคืนเมื่อสิ้นสุดสัญญา
สรุปและแนวทางป้องกันในอนาคต
กรณีนี้สอนให้รู้ว่า เจ้าของกิจการควรเก็บสำเนาเอกสารสำคัญไว้เองเสมอ ไม่ควรปล่อยให้ผู้ทำบัญชีถือเอกสารต้นฉบับทั้งหมดแต่เพียงผู้เดียว และควรเลือกผู้ทำบัญชีที่มีความน่าเชื่อถือ มีสำนักงานที่ชัดเจน และทำสัญญาอย่างเป็นทางการ
📋 กรณีศึกษา: สำนักงานบัญชีปิดตัวกะทันหัน เอกสาร 3 ปีสูญหาย
บริษัท โกลเด้น จำกัด จ้างสำนักงานบัญชีขนาดเล็ก สำนักงานปิดตัวกะทันหันโดยไม่แจ้งล่วงหน้า เอกสาร 3 ปีอยู่ที่สำนักงาน
เจ้าของแจ้งความและส่งหนังสือลงทะเบียน แต่ติดต่อผู้ทำบัญชีไม่ได้เลย
Scholar Accounting รวบรวม Statement ธนาคาร ข้อมูลสรรพากร และคู่ค้า สร้างบัญชีย้อนหลังได้ 80%
ยื่นแบบภาษีย้อนหลัง 3 ปี ชำระภาษีและเงินเพิ่ม จากนั้นดำเนินการเลิกกิจการสำเร็จใน 9 เดือน
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Q: แจ้งความเรื่องผู้ทำบัญชีถือเอกสารแล้ว ตำรวจจะช่วยได้ไหม?
A: ใบแจ้งความมีประโยชน์ในฐานะหลักฐาน แต่การบังคับให้คืนเอกสารทางแพ่งมักได้ผลดีกว่า ควรทำทั้งสองทาง
Q: สามารถฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากผู้ทำบัญชีได้ไหม?
A: ได้ สามารถฟ้องร้องทางแพ่งเรียกค่าเสียหายที่เกิดจากการที่ผู้ทำบัญชีถือเอกสารไว้ เช่น ค่าปรับภาษีที่เกิดขึ้น
Q: ถ้าจ้างผู้ทำบัญชีใหม่ ต้องให้เขารู้อะไรบ้าง?
A: ต้องให้ข้อมูลทั้งหมดที่รวบรวมได้ รวมถึง Statement ธนาคาร สำเนาแบบภาษีเดิม และรายละเอียดธุรกิจ
Q: ร้องเรียน DBD เรื่องผู้ทำบัญชีที่ไม่คืนเอกสารได้ไหม?
A: ได้ หากผู้ทำบัญชีเป็นผู้ทำบัญชีที่ขึ้นทะเบียนกับ DBD สามารถร้องเรียนเพื่อพิจารณาโทษทางวิชาชีพได้
Q: ต้องใช้เวลานานแค่ไหนในการฟื้นฟูเอกสารและเลิกกิจการ?
A: โดยเฉลี่ย 6–12 เดือนขึ้นอยู่กับความสมบูรณ์ของเอกสารทดแทนที่รวบรวมได้
Q: Scholar Accounting รับดูแลกรณีไม่มีเอกสารและผู้ทำบัญชีหายได้ไหม?
A: Scholar Accounting รับดูแลทุกกรณี รวมถึงการรวบรวมเอกสารทดแทน ฟื้นฟูบัญชี และดำเนินการเลิกกิจการ
แหล่งอ้างอิงกฎหมาย
– จดทะเบียนเลิกบริษัท: จดทะเบียนเลิกกิจการ.com
– พ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ.2543 มาตรา 7 — ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชี
– ประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352 — ยักยอกทรัพย์